Demokracja na eksport. Dostawa w pakiecie z lotniskowcem

USA lubią opowiadać światu o demokracji, ale ich historia wygląda jak długi rachunek z baru: więcej w nim „interwencji”, niż rozmów, a „pokój” zamawiany jest tylko wtedy, gdy ktoś inny płaci. Od 1898 roku – od wojny z Hiszpanią – przez Koreę, Wietnam, Haiti, Kubę, aż po Afganistan i Irak – Ameryka nie tyle prowadziła wojny, co eksportowała swoje interesy, często siłą, często w cieniu, często bez formalnego wypowiedzenia konfliktu. Zamiast flag – wpływy korporacji, zamiast deklaracji – „dyplomacja kanonierek”, a zamiast bohaterów frontu – agenci CIA z teczkami pełnymi planów „zmiany reżimu”.

Patrząc na tę oś czasu trudno nie odnieść wrażenia, że demokracja według USA to system, w którym wolno wybierać prezydenta, dopóki wybierzesz tego właściwego. A jeśli nie – cóż, w najgorszym wypadku usłyszysz huk rakiet, a w najlepszym „nagłą troskę o stabilność regionu”.

To nie jest spis bitew. To portret supermocarstwa, które z jednej strony gra rolę globalnego strażnika, a z drugiej – najsprawniej na świecie potrafi monetyzować chaos. I choć można dyskutować o skali, motywach i narracjach, jedno jest pewne: neutralność bywała dla nich bardziej opłacalna, niż zwycięstwo, a prawdziwa siła nie zawsze lądowała w mundurze – częściej w dolarze i w propagandzie sukcesu.

Bo wojny się kończą. Narracja zwycięzców – nigdy.

🪖 Wojny i duże kampanie militarne

• 1898 – Wojna amerykańsko-hiszpańska (Kuba, Filipiny, Portoryko, Guam)

• 1950–1953 – Wojna koreańska

• 1965–1973 – Wojna wietnamska (w tym Laos, Kambodża jako rozszerzenie teatru działań)

• 1991 – Operacja Pustynna Burza (wojna w Zatoce, Irak/Kuwejt)

• 2001–2021 – Wojna w Afganistanie (Enduring Freedom)

• 2003–2011 – Wojna w Iraku (Iraqi Freedom)

• 2011 – Interwencja NATO/USA w Libii (operacja lotnicza + morska)

---

🌍 Interwencje, okupacje, inwazje, operacje ekspedycyjne

(nie były formalnie wypowiedzianymi wojnami, ale były konfliktami zbrojnymi lub okupacjami)

1898–1939 (era imperialna / „dyplomacja kanonierek”)

• 1901 – Kolumbia/Kolumbijskie prowincje (działania w regionie Kolumbii i Panamy)

• 1903 – Izolacja wojsk Kolumbii w Panamie, wsparcie secesji Panamy

• 1912–1933 – Okupacja Nikaragui

• 1914–1934 – Okupacja Haiti

• 1916–1924 – Okupacja Republiki Dominikany

• 1917–1933 – Protektorat i okupacja Kuby

• 1918–1920 – Interwencja w Rosji (wojska USA w ramach sił Ententy przeciw bolszewikom)

• 1927–1934 – Stacjonowanie wojsk w Chinach (ochrona interesów i obywateli USA podczas niestabilności)

1945–2000 (zimna wojna / interwencjonizm antykomunistyczny)

• 1953 – Zamach stanu CIA w Iranie (obalenie rządu Mosaddegha)

• 1961 – Próba inwazji na Kubę (Zatoka Świń, CIA + emigranci kubańscy)

• 1983–1985 – Operacja Urgent Fury (Grenada)

• 1986 – Bombardowanie Libii (odwet za terroryzm)

• 1989 – Operacja Just Cause (Panama)

---

🕵️ Operacje CIA i tajne działania obalające rządy

(kluczowe z punktu widzenia historii, ale nie formalne wojny)

• 1953 – Iran

• 1973 – Chile (wsparcie przewrotu przeciw Allende)

• 1960+ – Operacje przeciw Castro (w tym setki prób zamachu, Operacja Mongoose)

• 2011+ – Tajne programy wsparcia rebelii w Syrii (przeciw Asadowi)

---

📌 Kontrowersyjne i nielegalne/kwestionowane działania terytorialne

• 1893/1898 – Aneksja i włączenie Hawajów do USA (poprzedzone obaleniem monarchii)

• 1903 – Secesja Panamy wsparta przez USA → budowa Kanału Panamskiego

---

⚔️ Konflikty po 2000 roku (hybrydowe, proxy, lotnicze, morskie)

(wybrane, zgodne z faktami – pomijam tezy nieweryfikowalne)

• 2001 – Afganistan

• 2003 – Irak

• 2011 – Libia

• 2016+ – Morze Południowochińskie (napięcia USA–Chiny, incydenty morskie/lotnicze)

• 2020 – Napięcia USA–Iran (m.in. zabicie gen. Sulejmaniego – akt eskalacji, nie wojna formalna)

❗ Doprecyzowania: